Από την εγκατάλειψη στη ζωντανή εργατική εστία
Ένα κτίριο για τους εργαζόμενους και την πόλη
Tο όραμα για το Εργατικό Κέντρο Ζακύνθου μετά την αποκατάσταση
Από την εγκατάλειψη στη ζωντανή εργατική εστία
«Κέντρο Εργασίας, Κοινωνικής Στήριξης και Μνήμης»
Το κτίριο του Εργατικού Κέντρου Ζακύνθου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα ακόμη τεχνικό αντικείμενο «αποκατάστασης» ή ως ένα ανώνυμο ακίνητο προς «αξιοποίηση». Πρόκειται για κτίριο–τοπόσημο, στον πυρήνα της πόλης, ανάμεσα στις δύο πλατείες του Διονυσίου Σολωμού και του Αγίου Μάρκου, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από τους πόρους της εργατικής τάξης και είναι συνδεδεμένο με την ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική διαδρομή της Ζακύνθου. Συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα ολοκληρωθούν οι αναγκαίες επεμβάσεις στη φέρουσα κατασκευή, αλλά κυρίως με ποιο περιεχόμενο, με ποια ταυτότητα και με ποιους αποδέκτες θα λειτουργήσει το κτίριο την επόμενη μέρα.
Η απάντηση πρέπει να είναι σαφής και ολοκληρωμένη: το κτίριο οφείλει να επαναλειτουργήσει ως Κέντρο Εργασίας, Κοινωνικής Στήριξης και Ιστορικής Μνήμης της Ζακύνθου.
Όχι ως αποστειρωμένο διοικητικό κτίριο, ούτε ως μια στενή υπηρεσιακή εγκατάσταση αποκομμένη από τις ανάγκες των εργαζομένων και της κοινωνίας, αλλά ως ζωντανός δημόσιος χώρος που θα επιστρέφει στην τοπική κοινωνία την αξία που εκείνη χρηματοδότησε.
Στον πυρήνα αυτού του σχεδιασμού βρίσκεται ο ρόλος του ίδιου του Εργατικού Κέντρου. Το Εργατικό Κέντρο δεν μπορεί να παραμένει ως «φιλοξενούμενος», ούτε να αντιμετωπίζεται ως παράπλευρη λειτουργία. Πρέπει να αποτελέσει τον βασικό θεσμικό και λειτουργικό άξονα του κτιρίου, με σύγχρονους χώρους διοίκησης, συνεδριάσεων, συνελεύσεων, αρχείου και συνδικαλιστικής δράσης, ώστε η έδρα του να αντανακλά τον ρόλο του ως συλλογικού εκφραστή των εργαζομένων της Ζακύνθου.
Παράλληλα, το κτίριο μπορεί και πρέπει να καλύψει ένα κρίσιμο κενό κοινωνικής υποστήριξης. Σε μια περίοδο όπου η πρόσβαση σε στοιχειώδεις υπηρεσίες μεταφέρεται σχεδόν αποκλειστικά στον ψηφιακό χώρο, η τεχνολογία τείνει να γίνει μηχανισμός αποκλεισμού για χιλιάδες πολίτες: εργαζόμενους, ανέργους, συνταξιούχους, ανθρώπους με χαμηλές ψηφιακές δεξιότητες.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνουμε τη δημιουργία μόνιμης δομής υποστήριξης, ενός ανοιχτού γραφείου βοήθειας για ηλεκτρονικές αιτήσεις προς Δ.ΥΠ.Α, e‑ΕΦΚΑ και λοιπούς φορείς κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας, για επιδόματα, συνταξιοδοτικά αιτήματα, ψηφιακά πιστοποιητικά και διοικητικές πράξεις. Στη δομή αυτή πρέπει να ενταχθεί η διαρκής παρουσία εργατολόγου για ζητήματα εργασιακών σχέσεων, απολύσεων, συμβάσεων, χρόνων ασφάλισης και συντάξεων, καθώς και βασική νομική υποστήριξη σε θέματα εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Με αυτόν τον τρόπο το κτίριο θα μειώνει το ιδιωτικό κόστος που επωμίζονται σήμερα οι πολίτες για υπηρεσίες που θα έπρεπε να παρέχονται με δημόσιο, καθολικό και δωρεάν τρόπο.
Η Ζάκυνθος, ωστόσο, δεν είναι μόνο ένας τόπος εργασίας και διοικητικών αναγκών. Είναι νησί με μεγάλη ιστορική, δημοκρατική και πολιτιστική κληρονομιά. Η μνήμη της καύσης του Libro d’Oro από τους ποπολάρους στην πλατεία Αγίου Μάρκου, η επτανησιακή ριζοσπαστική παράδοση, οι κοινωνικές διεκδικήσεις και η πλούσια λογοτεχνική και μουσική δημιουργία συνθέτουν ένα υπόβαθρο που δεν μπορεί να μείνει έξω από τον σχεδιασμό χρήσεων του κτιρίου.
Γι’ αυτό θεωρούμε αναγκαία τη δημιουργία μόνιμου χώρου μνήμης, τεκμηρίωσης και ανάδειξης των εργατικών και κοινωνικών αγώνων της Ζακύνθου και των Ιονίων Νήσων, σε σύνδεση με την τοπική λογοτεχνία, ποίηση και μουσική. Ένας τέτοιος χώρος δεν πρέπει να είναι ένα «μουσείο σιωπής», αλλά ένα ανοιχτό εργαστήριο ιστορικής συνείδησης, όπου οι νέες γενιές θα μπορούν να βλέπουν τη διαδρομή των συλλογικών αγώνων και να συζητούν για το σήμερα και το αύριο της εργασίας και της δημοκρατίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουμε και στην εκπαιδευτική διάσταση. Το κτίριο μπορεί να γίνει σημείο αναφοράς για σχολεία και εκπαιδευτικές κοινότητες, με αίθουσες σεμιναρίων και εργαστηρίων, με οργανωμένες επισκέψεις μαθητών και νέων σε δράσεις ευαισθητοποίησης για τα εργασιακά δικαιώματα, την ιστορία της πόλης, τη λειτουργία των θεσμών, την αξία της συλλογικής οργάνωσης, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής ευθύνης. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη εντός των σχολικών τοίχων· χρειάζεται χώρους όπου η θεωρία συναντά την πραγματική ζωή, και το κτίριο του Εργατικού Κέντρου μπορεί να γίνει ένας τέτοιος χώρος.
Στο ίδιο πνεύμα, είναι σκόπιμο να προβλεφθεί η λειτουργία δομής ενημέρωσης και πρόληψης για τις εξαρτήσεις, σε συνεργασία με εξειδικευμένους δημόσιους και κοινωνικούς φορείς. Η ανάγκη αυτή είναι υπαρκτή και αφορά ολόκληρη τη ζακυνθινή κοινωνία, με ιδιαίτερη έμφαση στη νεολαία. Η παρουσία μιας τέτοιας υπηρεσίας σε ένα κεντρικό, αναγνωρίσιμο και προσβάσιμο δημόσιο κτίριο θα ενισχύσει το αποτύπωμα κοινωνικής φροντίδας και θα προσφέρει ένα απτό αντίβαρο στην αόρατη, εξατομικευμένη διαχείριση των προβλημάτων.
Σε επίπεδο χωρικής οργάνωσης, η πρότασή μας είναι εξίσου συγκεκριμένη. Το ισόγειο του κτιρίου πρέπει να λειτουργεί ως χώρος άμεσης πρόσβασης και εξυπηρέτησης των πολιτών, με υποδοχή, δομή υποστήριξης για ψηφιακές διαδικασίες, νομική και εργατολογική συμβουλευτική και βασικές υπηρεσίες κοινωνικής πληροφόρησης. Οι ανώτεροι όροφοι πρέπει να φιλοξενήσουν τα γραφεία και τις λειτουργίες του Εργατικού Κέντρου, τις αίθουσες συνεδριάσεων και συνελεύσεων, τον χώρο μνήμης και τεκμηρίωσης, τις εκπαιδευτικές δράσεις και τις κοινωνικές παρεμβάσεις. Έτσι, κάθε επίπεδο του κτιρίου θα αποκτά καθαρή ταυτότητα και ταυτόχρονα όλα μαζί θα συγκροτούν ένα συνεκτικό σύνολο, όπου η συνδικαλιστική δράση, η κοινωνική στήριξη, η ιστορική μνήμη και η εκπαίδευση λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά.
Η πρόταση αυτή απαντά ταυτόχρονα στο τεχνικό, στο κοινωνικό και στο πολιτικό ερώτημα. Στο τεχνικό επίπεδο, αναγνωρίζει ότι το κτίριο πρέπει να αποκατασταθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εγκεκριμένης μελέτης ενίσχυσης και ότι η ασφάλεια εργαζομένων και πολιτών είναι αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση της επαναλειτουργίας του. Στο κοινωνικό επίπεδο, διασφαλίζει ότι το κτίριο δεν θα μετατραπεί σε μια γενική, αόριστη υποδομή, αλλά θα υπηρετεί συγκεκριμένες, πιεστικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, μειώνοντας το ιδιωτικό κόστος πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και ενισχύοντας τη συλλογική προστασία. Στο πολιτικό επίπεδο, επαναφέρει την εργατική περιουσία στον φυσικό της κάτοχο: τον κόσμο της εργασίας, τις συνδικαλιστικές του οργανώσεις και τη ζακυνθινή κοινωνία στο σύνολό της.
Με βάση όλα τα παραπάνω, η θέση μας είναι καθαρή. Το κτίριο του Εργατικού Κέντρου Ζακύνθου πρέπει να αποκατασταθεί χωρίς άλλη καθυστέρηση, με πλήρη σεβασμό στις απαιτήσεις της εγκεκριμένης τεχνικής μελέτης και με διαφανή, γρήγορη ολοκλήρωση όλων των σταδίων από την ανάδειξη αναδόχου μέχρι την παράδοση του έργου.
Παράλληλα, πρέπει να υπάρξει από τώρα θεσμική δέσμευση ότι η επόμενη μέρα δεν θα είναι μια γενικόλογη «αξιοποίηση», αλλά η υλοποίηση ενός συγκεκριμένου, κοινωνικά προσανατολισμένου σχεδίου χρήσεων, όπως αυτό που προτείνουμε. Οτιδήποτε λιγότερο θα συνιστά χαμένη ευκαιρία και υπεκφυγή απέναντι στις ανάγκες των εργαζομένων και της τοπικής κοινωνίας.
