Εργαζόμενοι δύο ταχυτήτων μέσα στον καύσωνα – Το Υπουργείο Εσωτερικών αφήνει τους εργαζομένους του Δημοσίου χωρίς ενιαίο πλαίσιο προστασίας

Η ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών για τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών κατά τη διάρκεια του καύσωνα αποτελεί μνημείο καθυστέρησης, προχειρότητας και άνισης μεταχείρισης των εργαζομένων.

Τα επικίνδυνα επίπεδα θερμοκρασίας ήταν γνωστά εγκαίρως από τις επίσημες μετεωρολογικές προβλέψεις. Παρ’ όλα αυτά, οι οδηγίες εκδόθηκαν την τελευταία στιγμή και έφθασαν σε πολλές υπηρεσίες όταν οι εργαζόμενοι είχαν ήδη ξεκινήσει ή είχαν ήδη προσέλθει στην εργασία τους. Η ανακοίνωση μέτρων την ώρα που εξελίσσεται το επικίνδυνο φαινόμενο δεν συνιστά πρόληψη. Συνιστά εκ των υστέρων διαχείριση μιας απολύτως προβλέψιμης κατάστασης.

• Για τους δημόσιους υπαλλήλους και τις ευάλωτες ομάδες

Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι ευθύνες του Υπουργείου Εσωτερικών απέναντι στους δημόσιους υπαλλήλους που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας και ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες. Πολλοί από αυτούς προσήλθαν σήμερα κανονικά στις υπηρεσίες τους, παρότι επικρατούσαν ήδη επικίνδυνες συνθήκες καύσωνα, επειδή το Υπουργείο δεν εξέδωσε έγκαιρες, σαφείς και δεσμευτικές οδηγίες πριν από την έναρξη του ωραρίου. Αντί να καθορίσει ενιαία μέτρα τηλεργασίας, δικαιολογημένης απουσίας, ευέλικτης προσέλευσης και προστασίας των ευπαθών εργαζομένων, περιορίστηκε σε γενικόλογες συστάσεις και μετέφερε ουσιαστικά την ευθύνη σε κάθε φορέα και σε κάθε διοίκηση χωριστά.

Το αποτέλεσμα ήταν διαφορετικές ερμηνείες από υπηρεσία σε υπηρεσία, ανασφάλεια για τους εργαζομένους και έκθεση υπαλλήλων με βεβαρημένη υγεία σε έναν γνωστό και απολύτως προβλέψιμο κίνδυνο. Η υγεία των δημοσίων υπαλλήλων δεν μπορεί να εξαρτάται από την «κρίση» ή την ευαισθησία κάθε Προϊσταμένου. Απαιτείται ενιαία, προληπτική και υποχρεωτική εφαρμογή μέτρων από το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο δεν δικαιούται να εμφανίζεται εκ των υστέρων ως απλός διαβιβαστής συστάσεων και να μετακυλίει τις δικές του ευθύνες στους επιμέρους φορείς.

Το σοβαρότερο, όμως, πρόβλημα είναι ότι η ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών επικαλείται αποκλειστικά την παρ. 11 του άρθρου 50 του Υπαλληλικού Κώδικα, δηλαδή την ειδική άδεια έως δύο εργάσιμες ημέρες ανά ημερολογιακό έτος λόγω ανυπαίτιας αδυναμίας προσέλευσης από δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Η συγκεκριμένη διάταξη αφορά το μόνιμο και το προσωπικό ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου. Δεν αποτελεί τη νομική βάση για τους εργαζομένους με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου. (Υπουργείο Εσωτερικών)

Πού είναι οι χιλιάδες εργαζόμενοι ΣΟΧ/ΙΔΟΧ και των προγραμμάτων της ΔΥΠΑ;

Στο Δημόσιο, στους ΟΤΑ, στα νομικά πρόσωπα, στις κοινωνικές υπηρεσίες, στις δομές υγείας, στους βρεφονηπιακούς σταθμούς και σε πλήθος άλλων φορέων εργάζονται χιλιάδες άνθρωποι:

• με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου — ΣΟΧ/ΙΔΟΧ,

• μέσω επιχορηγούμενων προγραμμάτων απασχόλησης της ΔΥΠΑ,

• μέσω προγραμμάτων για ανέργους ηλικίας 55 ετών και άνω,

• σε εξωτερικές και χειρωνακτικές εργασίες,

• σε υπηρεσίες καθαριότητας, πρασίνου, τεχνικών έργων, κοινωνικής φροντίδας και εξυπηρέτησης πολιτών.

Οι εργαζόμενοι αυτοί παρέχουν την ίδια εργασία, στον ίδιο χώρο, κάτω από τις ίδιες θερμοκρασίες και εκτίθενται στον ίδιο ακριβώς κίνδυνο. Ο καύσωνας δεν διακρίνει αν ο εργαζόμενος είναι μόνιμος, ΙΔΑΧ, ΙΔΟΧ, ΣΟΧ ή εργαζόμενος προγράμματος της ΔΥΠΑ.

Το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών είχε διευκρινίσει ρητά στην υπ’ αριθ. ΔΙΔΑΔ/Φ.69/249/οικ.1932/29.1.2024 εγκύκλιό του ότι:

• για το μόνιμο και ΙΔΑΧ προσωπικό εφαρμόζεται το άρθρο 50 παρ. 11 του Υπαλληλικού Κώδικα,

• για το ΙΔΟΧ προσωπικό εφαρμόζονται τα άρθρα 657 και 658 του Αστικού Κώδικα περί ανυπαίτιας αδυναμίας παροχής εργασίας.

Η διάκριση αναγράφεται ρητά στη δεύτερη σελίδα της εγκυκλίου.

Επομένως, το Υπουργείο γνώριζε απολύτως ότι η επίκληση μόνο του άρθρου 50 του Υπαλληλικού Κώδικα δεν καλύπτει όλες τις κατηγορίες εργαζομένων στο Δημόσιο. Παρ’ όλα αυτά, στη σημερινή του ανακοίνωση δεν υπάρχει καμία σαφής και αυτοτελής αναφορά:

• στους εργαζομένους ΣΟΧ/ΙΔΟΧ,

• στους εργαζομένους μέσω προγραμμάτων της ΔΥΠΑ,

• στον τρόπο δικαιολόγησης της απουσίας τους,

• στη διατήρηση των αποδοχών τους,

• στη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσουν οι δημόσιοι φορείς που τους απασχολούν.

Δεν πρόκειται για «ειδική άδεια» των συμβασιούχων

Η εφαρμογή των άρθρων 657 και 658 του Αστικού Κώδικα δεν ταυτίζεται με την ειδική διήμερη άδεια του Υπαλληλικού Κώδικα. Αφορά τη διατήρηση της αξίωσης για μισθό όταν ο εργαζόμενος, χωρίς δική του υπαιτιότητα, εμποδίζεται να εργαστεί για σπουδαίο λόγο.

Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι ΣΟΧ/ΙΔΟΧ δεν πρέπει να θεωρούνται αδικαιολογήτως απόντες ούτε να υποχρεώνονται να χρησιμοποιήσουν κανονική άδεια, όταν υπάρχει αντικειμενική και ανυπαίτια αδυναμία προσέλευσης λόγω επικίνδυνων καιρικών συνθηκών.

Η απουσία, όμως, σαφών οδηγιών από το Υπουργείο δημιουργεί ανασφάλεια, διαφορετικές ερμηνείες και αυθαίρετες αποφάσεις από φορέα σε φορέα. Άλλος φορέας μπορεί να αναγνωρίζει την ανυπαίτια αδυναμία και άλλος να απαιτεί κανονική άδεια, περικοπή αποδοχών ή ακόμη και να χαρακτηρίζει την απουσία αδικαιολόγητη.

Η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων δεν μπορεί να εξαρτάται από τις νομικές γνώσεις, την ευαισθησία ή την αυθαιρεσία κάθε προϊσταμένου.

Άλλο πλαίσιο στον ιδιωτικό τομέα και άλλο στο Δημόσιο

Η αντίφαση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη από τη σύγκριση με την εγκύκλιο του Υπουργείου Εργασίας για τον ιδιωτικό τομέα.

Για συγκεκριμένες περιοχές, το Υπουργείο Εργασίας επέβαλε υποχρεωτική παύση των υπαίθριων χειρωνακτικών εργασιών από τις 13:00 έως τις 17:00. Διευκρίνισε μάλιστα ότι η παύση αφορά όλους τους εργαζομένους, ανεξάρτητα από το είδος της απασχόλησής τους, και προέβλεψε πρόστιμο 2.000 ευρώ ανά εργαζόμενο σε περίπτωση παραβίασης.

Αντίθετα, για τους εργαζομένους του δημόσιου τομέα, το Υπουργείο Εσωτερικών περιορίζεται στον «ανασχεδιασμό του ωραρίου» και στην αποφυγή της εξωτερικής εργασίας κατά τις ώρες 12:00–17:00, χωρίς αντίστοιχη ρητή υποχρεωτική παύση, χωρίς σαφή ελεγκτικό μηχανισμό και χωρίς πρόβλεψη κυρώσεων. (Υπουργείο Εσωτερικών)

Δημιουργείται έτσι ένα απαράδεκτο καθεστώς εργαζομένων πολλών ταχυτήτων:

• Ο εργαζόμενος εξωτερικού χώρου σε ιδιωτική επιχείρηση καλύπτεται από υποχρεωτική παύση εργασιών.

• Ο μόνιμος ή ΙΔΑΧ δημόσιος υπάλληλος παραπέμπεται στη δίημερη ειδική άδεια.

• Ο εργαζόμενος ΣΟΧ/ΙΔΟΧ σε δημόσιο φορέα παραμένει χωρίς ρητή αναφορά και αναγκάζεται να αναζητεί προστασία στις γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα.

• Ο εργαζόμενος μέσω προγράμματος της ΔΥΠΑ κινδυνεύει να βρεθεί σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στο εργατικό και στο δημοσιοϋπαλληλικό πλαίσιο, ανάλογα με την ερμηνεία του φορέα απασχόλησης.

Αυτή η κατάσταση είναι θεσμικά απαράδεκτη και κοινωνικά άδικη.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι οι εργαζόμενοι των προγραμμάτων 55+.

Η ΔΥΠΑ υλοποιεί προγράμματα απασχόλησης ανέργων ηλικίας άνω των 55 ετών σε ΝΠΔΔ, ΟΤΑ και άλλους δημόσιους ή εποπτευόμενους φορείς, με διάρκεια που μπορεί να φθάνει τους 24 μήνες.

Πρόκειται για εργαζομένους που, λόγω ηλικίας και συχνά λόγω συνοδών προβλημάτων υγείας, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο θερμικής καταπόνησης. Είναι αδιανόητο η Πολιτεία να δημιουργεί προγράμματα απασχόλησης για μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες και ταυτόχρονα να μην τις κατονομάζει ρητά στα έκτακτα μέτρα προστασίας.

Δεν είναι δυνατόν εργαζόμενοι 55, 60 ή 65 ετών να εκτελούν εξωτερικές, χειρωνακτικές ή απαιτητικές εργασίες και η προστασία τους να περιορίζεται σε μια γενική «σύσταση» προς τις υπηρεσίες.

Η προστασία της υγείας δεν εξαρτάται από τη σύμβαση

Η υποχρέωση του εργοδότη να προστατεύει την υγεία και την ασφάλεια αφορά όλες τις πτυχές της εργασίας και όλους τους εργαζομένους. Η υποχρέωση αυτή δεν καταργείται επειδή ο εργαζόμενος έχει σύμβαση ορισμένου χρόνου, απασχολείται μέσω προγράμματος ή δεν διαθέτει υπόλοιπο ειδικής άδειας.

Ο δημόσιος φορέας που απασχολεί εργαζομένους ΣΟΧ ή εργαζομένους μέσω ΔΥΠΑ είναι υπεύθυνος για τις συνθήκες υπό τις οποίες παρέχεται η εργασία. Δεν μπορεί να μεταφέρει την ευθύνη στη ΔΥΠΑ, στο Υπουργείο Εσωτερικών ή στον ίδιο τον εργαζόμενο. Ο εργοδότης οφείλει να προλαμβάνει τον επαγγελματικό κίνδυνο και να λαμβάνει τεχνικά και οργανωτικά μέτρα πριν εκδηλωθεί η βλάβη.

Η επίκληση της ανάγκης «αδιάλειπτης λειτουργίας» των δημόσιων υπηρεσιών δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την υποβάθμιση της προστασίας των εργαζομένων. Η συνέχεια της δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να διασφαλίζεται με έγκαιρο σχεδιασμό, ασφαλή στελέχωση, τηλεργασία, μεταβολή ωραρίων και αναστολή επικίνδυνων εργασιών — όχι με έκθεση των εργαζομένων σε κίνδυνο.

Απαιτούμε

1. Την άμεση έκδοση κοινής, δεσμευτικής και απολύτως σαφούς εγκυκλίου από τα Υπουργεία Εσωτερικών και Εργασίας και τη ΔΥΠΑ, η οποία να καλύπτει ρητά το μόνιμο, ΙΔΑΧ, ΙΔΟΧ/ΣΟΧ προσωπικό και όλους τους εργαζομένους μέσω προγραμμάτων απασχόλησης της ΔΥΠΑ.

2. Τη ρητή αναγνώριση ότι η αντικειμενική και ανυπαίτια αδυναμία προσέλευσης των εργαζομένων ΙΔΟΧ/ΣΟΧ λόγω επικίνδυνων καιρικών συνθηκών δεν αποτελεί αδικαιολόγητη απουσία και δεν συνεπάγεται απώλεια αποδοχών ή αφαίρεση ημερών κανονικής άδειας.

3. Την υποχρεωτική αναστολή των εξωτερικών και χειρωνακτικών εργασιών στον δημόσιο τομέα κατά τις ώρες αιχμής του καύσωνα, με τους ίδιους τουλάχιστον όρους προστασίας που ισχύουν στον ιδιωτικό τομέα.

4. Την εφαρμογή τηλεργασίας για τις ευπαθείς ομάδες όπου το επιτρέπει η φύση των καθηκόντων και τη χορήγηση δικαιολογημένης απουσίας με πλήρεις αποδοχές όταν η τηλεργασία δεν είναι εφικτή.

5. Την κατάργηση του αυθαίρετου ετήσιου πλαφόν των δύο ημερών και τη σύνδεση της προστασίας με την πραγματική διάρκεια των επίσημα διαπιστωμένων επικίνδυνων καιρικών φαινομένων.

6. Την έκδοση των σχετικών αποφάσεων εγκαίρως, πριν από την προσέλευση των εργαζομένων, και όχι με ανακοινώσεις της τελευταίας στιγμής.

7. Την καθιέρωση ουσιαστικού ελέγχου και κυρώσεων για τις διοικήσεις δημόσιων φορέων που δεν εφαρμόζουν τα μέτρα υγείας και ασφάλειας.

8. Καμία δυσμενή συνέπεια, περικοπή αποδοχών, επιβολή κανονικής άδειας ή πειθαρχική διαδικασία σε βάρος εργαζομένου που αδυνατεί αντικειμενικά να προσέλθει ή να εργαστεί με ασφάλεια λόγω του καύσωνα.

Οι εργαζόμενοι ΣΟΧ/ΙΔΟΧ και οι εργαζόμενοι μέσω των προγραμμάτων της ΔΥΠΑ δεν είναι προσωπικό δεύτερης κατηγορίας.

Δεν επιτρέπεται να καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες του Δημοσίου όταν υπάρχει ανάγκη λειτουργίας των υπηρεσιών και να καθίστανται «αόρατοι» όταν τίθεται ζήτημα προστασίας της ζωής και της υγείας τους.

Ίδια εργασία, ίδιος κίνδυνος, ίση και ουσιαστική προστασία για όλους — ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας.

Για το Διοικητικό Συμβούλιο του ΠΑΝΣΥΠΟ