Η Δ.ΥΠ.Α προχώρησε τα τελευταία χρόνια σε μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές του ψηφιακού της περιβάλλοντος. Η βασική σύμβαση ανέρχεται σε 4.998.762,40 ευρώ με ΦΠΑ, αφορά 4.000 χρήστες και συνοδεύεται από ενεργοποιημένη προαίρεση περίπου 1 εκατ. ευρώ. Συνολικά, επομένως, μιλάμε για ένα έργο που προσεγγίζει τα 6 εκατ. ευρώ και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται καθημερινά χιλιάδες υπάλληλοι, διαχειρίζονται υπηρεσιακά έγγραφα και αποθηκεύονται δεδομένα εργαζομένων και πολιτών.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ μελέτησε τη Διακήρυξη, τη σύμβαση, τα πρακτικά του διαγωνισμού, τα παραδοτέα και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Από την εξέταση αυτή προκύπτουν ορισμένα πολύ συγκεκριμένα ζητήματα, τα οποία θεωρούμε ότι πρέπει να απαντηθούν δημόσια.
Μια προσφορά σχεδόν ίση με τον προϋπολογισμό
Ο προϋπολογισμός της βασικής σύμβασης είχε οριστεί σε 4.040.733,06 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Η προσφορά που τελικά έγινε δεκτή ήταν 4.031.260 ευρώ, δηλαδή μόλις 9.473,06 ευρώ χαμηλότερη, διαφορά περίπου 0,23%. Στα πρακτικά που εξετάσαμε η τεχνική και οικονομική αξιολόγηση αφορά την ένωση των εταιρειών NOVA ICT, OFFICE LINE και COSMOS BUSINESS SYSTEMS, χωρίς να εμφανίζεται δεύτερη οικονομική προσφορά.
Η τόσο μικρή απόκλιση από τον προϋπολογισμό δεν αποδεικνύει από μόνη της κάποια παρατυπία. Δημιουργεί, όμως, εύλογο ενδιαφέρον για το πόσο ισχυρός ήταν ο ανταγωνισμός και για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε εξαρχής το κόστος του έργου.
Το ενδιαφέρον γίνεται μεγαλύτερο επειδή οι όροι του διαγωνισμού ζητούσαν συγκεκριμένες πιστοποιήσεις συνεργασίας με τη Microsoft για αρκετές βασικές λειτουργίες του συστήματος, ενώ η Διακήρυξη όριζε ότι εναλλακτικές προσφορές δεν γίνονταν δεκτές.
Γι’ αυτό ζητούμε να δημοσιοποιηθεί η μελέτη που προηγήθηκε των προδιαγραφών και να εξηγηθεί με ποια τεχνικά και οικονομικά κριτήρια κρίθηκε ότι αυτή ήταν η κατάλληλη λύση για τη ΔΥΠΑ.
Δύο διαφορετικές ομάδες εμπειρογνωμόνων
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που χρειάζεται διευκρίνιση. Στις 15 Φεβρουαρίου 2024 ορίστηκε τριμελής ομάδα εμπειρογνωμόνων για την αξιολόγηση των τεχνικών προσφορών. Λίγους μήνες αργότερα, στις 2 Μαΐου 2024, ορίστηκε διαφορετική τριμελής ομάδα για το ίδιο ακριβώς αντικείμενο.
Στα δημόσια διαθέσιμα έγγραφα που έχουμε εντοπίσει δεν προκύπτει ο λόγος της αλλαγής ούτε το περιεχόμενο της αξιολόγησης της πρώτης ομάδας.
Για λόγους πλήρους διαφάνειας, θεωρούμε αυτονόητο να δημοσιοποιηθούν οι εισηγήσεις και των δύο ομάδων, οι διευκρινίσεις που ζητήθηκαν και η αιτιολογία της αλλαγής.
Πού βρίσκονται τα δεδομένα και ποιος μπορεί να τα διαχειριστεί;
Το έργο αφορά ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, αποθήκευση αρχείων, προσωπικούς χώρους εργασίας, αντίγραφα ασφαλείας και κεντρική διαχείριση χιλιάδων λογαριασμών και συσκευών. Επομένως, οι εργαζόμενοι δικαιούνται να γνωρίζουν πού αποθηκεύονται τα δεδομένα τους και ποιοι έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά.
Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που έχει μεγάλη σημασία. Ο όρος «Κυβερνητικό Νέφος» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι όλα λειτουργούν αποκλειστικά σε κρατικά μηχανήματα. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ίδια η Διακήρυξη προβλέπει ότι μέρος της υποδομής της ΔΥΠΑ λειτουργεί σε υπηρεσίες της Microsoft που διαχειρίζεται κεντρικά η ΓΓΠΣΔΔ.
Χρειάζεται, συνεπώς, μια καθαρή χαρτογράφηση: ποια δεδομένα βρίσκονται σε κρατικές υποδομές, ποια σε υπηρεσίες εξωτερικού παρόχου, ποιος έχει τεχνική δυνατότητα πρόσβασης, ποιος εγκρίνει αυτή την πρόσβαση και αν κάθε ενέργεια καταγράφεται.
Η φυσική τοποθεσία των δεδομένων επίσης δεν λύνει μόνη της το ζήτημα. Ένας πάροχος μπορεί να έχει έδρα σε άλλη χώρα και να υπάγεται και στη νομοθεσία της χώρας αυτής. Γι’ αυτό έχει σημασία να γνωρίζουμε τόσο πού βρίσκονται τα δεδομένα όσο και ποιος έχει νομικό και τεχνικό έλεγχο πάνω τους.
Υπάρχει η υποχρεωτική Μελέτη Ταξινόμησης Δεδομένων;
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ότι κάθε νέο πληροφοριακό σύστημα του Δημοσίου πρέπει να συνοδεύεται από Μελέτη Ταξινόμησης Δεδομένων. Με απλά λόγια, πριν αποφασιστεί πού θα αποθηκευτούν τα δεδομένα, πρέπει να έχει προηγηθεί αξιολόγηση για το πόσο κρίσιμα ή ευαίσθητα είναι και τι επίπεδο προστασίας χρειάζεται κάθε κατηγορία.
Γι’ αυτό ζητούμε να γνωστοποιηθεί σε ποιο παραδοτέο του έργου περιλαμβάνεται αυτή η μελέτη, ποια δεδομένα ταξινομήθηκαν και πώς η αξιολόγηση αυτή επηρέασε την τελική επιλογή της υποδομής.
Πρόκειται για ουσιαστικό ζήτημα. Για να αποφασίσεις πού και με ποιον τρόπο θα αποθηκεύσεις ένα δεδομένο, πρέπει προηγουμένως να γνωρίζεις πόσο σοβαρές θα ήταν οι συνέπειες αν χαθεί, αλλοιωθεί ή διαβαστεί από μη εξουσιοδοτημένο πρόσωπο.
Τεχνητή Νοημοσύνη: τι αποθηκεύεται και ποιος μπορεί να το αναζητήσει;
Η χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στο εργασιακό περιβάλλον ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο.
Η επίσημη τεκμηρίωση της Microsoft αναφέρει ότι, όταν χρησιμοποιείται το Copilot, αποθηκεύονται το ερώτημα του χρήστη και η απάντηση που λαμβάνει, ενώ εξουσιοδοτημένα στελέχη με τα κατάλληλα δικαιώματα μπορούν να αναζητήσουν τέτοιες αλληλεπιδράσεις μέσω των εργαλείων ελέγχου της εταιρείας. Η Microsoft αναφέρει επίσης ότι οι συνομιλίες αυτές δεν χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των βασικών μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το ερώτημα για τη ΔΥΠΑ είναι συγκεκριμένο: ποια ακριβώς υπηρεσία έχει ενεργοποιηθεί, τι αποθηκεύεται, για πόσο χρόνο και ποιοι έχουν δικαίωμα αναζήτησης;
Αυτή η ενημέρωση πρέπει να παρέχεται καθαρά στους εργαζομένους. Κανένας υπάλληλος δεν μπορεί να θεωρείται ενημερωμένος επειδή κάπου υπάρχουν δεκάδες σελίδες τεχνικών όρων που θα μπορούσε θεωρητικά να διαβάσει.
Το έργο παραλήφθηκε οριστικά — τι ακριβώς πιστοποιήθηκε;
Η σύμβαση προέβλεπε σε μία από τις βασικές της φάσεις την επέκταση του συστήματος σε όλες τις Μονάδες της ΔΥΠΑ και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που θα προέκυπταν κατά τη λειτουργία.
Οι συγκεκριμένες φάσεις παραλήφθηκαν οριστικά στις 30 Απριλίου 2026 και ακολούθησε η τελική πληρωμή του βασικού έργου.
Το ερώτημα είναι απλό και μπορεί να απαντηθεί μόνο με τα επίσημα έγγραφα: πόσες Μονάδες και πόσοι χρήστες είχαν ενταχθεί στο σύστημα όταν υπογράφηκε η οριστική παραλαβή, ποια προβλήματα είχαν καταγραφεί και ποια θεωρήθηκαν λυμένα;
Η Έκθεση Αξιολόγησης της Πιλοτικής Λειτουργίας έπρεπε να καταγράφει τα προβλήματα που εμφανίστηκαν, τον τρόπο αντιμετώπισής τους και τις αλλαγές που έγιναν πριν το σύστημα θεωρηθεί έτοιμο. Γι’ αυτό ζητούμε τη δημοσιοποίησή της μαζί με το πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής.
Η Ευρώπη πλέον απαιτεί πραγματική δυνατότητα αλλαγής παρόχου
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της μελέτης αφορά το μέλλον.
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τα Δεδομένα, που εφαρμόζεται από τον Σεπτέμβριο του 2025, προβλέπει ότι οι πάροχοι τέτοιων υπηρεσιών πρέπει να διευκολύνουν την αλλαγή παρόχου και τη μεταφορά των δεδομένων, ώστε ένας οργανισμός να μπορεί να αλλάξει εταιρεία ή ακόμη και να μεταφέρει τα συστήματά του σε δική του υποδομή.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε διαγωνισμό ύψους 180 εκατ. ευρώ για τις δικές της υποδομές, χρησιμοποίησε 48 κριτήρια που εξετάζουν ποιος ελέγχει τα δεδομένα, ποια νομοθεσία ισχύει για τον πάροχο, πόσο εξαρτάται ο δημόσιος φορέας από συγκεκριμένες τεχνολογίες και πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξει προμηθευτή.
Αυτά ακριβώς ζητά και ο ΠΑΝΣΥΠΟ να γνωρίζει για τη ΔΥΠΑ.
Αν σε πέντε ή δέκα χρόνια ο Οργανισμός αποφασίσει ότι πρέπει να αλλάξει τεχνολογία, μπορούν τα δεδομένα να μεταφερθούν εύκολα; Μπορεί να συνεχιστεί η λειτουργία χωρίς πολύμηνη διακοπή; Υπάρχει επαρκής τεχνογνωσία μέσα στη ΔΥΠΑ ή θα απαιτηθεί να ξαναχτιστεί σχεδόν ολόκληρο το σύστημα από την αρχή;
Αυτή είναι η πραγματική αξία ενός δημόσιου ψηφιακού έργου: να βελτιώνει τη λειτουργία σήμερα χωρίς να αφαιρεί από το Δημόσιο τις επιλογές του αύριο.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά να δημοσιοποιηθούν η συγκριτική μελέτη που προηγήθηκε των προδιαγραφών, οι εισηγήσεις των δύο ομάδων εμπειρογνωμόνων, η Μελέτη Ταξινόμησης Δεδομένων, το πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής, η Έκθεση Πιλοτικής Λειτουργίας, η πραγματική εικόνα των δεδομένων και των δικαιωμάτων πρόσβασης, το ακριβές αντικείμενο της πρόσθετης δαπάνης του περίπου ενός εκατομμυρίου ευρώ και το σχέδιο που έχει η ΔΥΠΑ για την περίπτωση που στο μέλλον χρειαστεί να αλλάξει πάροχο ή τεχνολογία.
Η πλήρης μελέτη του ΠΑΝΣΥΠΟ περιλαμβάνει αναλυτικά τα έγγραφα, τα ποσά, τις ημερομηνίες και το θεσμικό πλαίσιο πάνω στα οποία στηρίζονται όλα τα παραπάνω.
Όταν δαπανώνται σχεδόν 6 εκατ. ευρώ δημόσιου χρήματος για την ψηφιακή λειτουργία ενός μεγάλου δημόσιου οργανισμού, οι απαντήσεις για το κόστος, την παραλαβή, τα δεδομένα και τον μελλοντικό έλεγχο της υποδομής πρέπει να είναι εξίσου συγκεκριμένες με το ποσό που καταβλήθηκε.
Leave feedback about this
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.