Στέγαση και στελέχωση του Δημοσίου – Πρόταση για μόνιμη κοινωνική στεγαστική πίστη και κίνητρα υπηρεσίας εκτός τόπου κατοικίας

Στέγαση και στελέχωση του Δημοσίου

Πρόταση για μόνιμη κοινωνική στεγαστική πίστη και κίνητρα υπηρεσίας εκτός τόπου κατοικίας

ΠΑΝ.ΣΥΠ.Ο. | Ενιαία μελέτη |7 Νοεμβρίου 2026

Το κόστος στέγασης στην Ελλάδα είναι μία από τις βασικές αιτίες της φτώχειας. Η Ελλάδα έχει το υψηλότερο στεγαστικό βάρος στην Ευρώπη. Το 2025 το 26,4% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, έναντι 7,7% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στον πληθυσμό που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας το ποσοστό φθάνει το 82,6%, έναντι 29,1% στην ΕΕ [63]. Το 10,6% του πληθυσμού έχει καθυστερήσεις σε δόσεις δανείων ή ενοίκια, έναντι 3% στην ΕΕ, και η ιδιοκατοίκηση έπεσε στο 69,4%, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί [64]. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 27,5% του πληθυσμού ζει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ όσοι νοικιάζουν σε τιμές αγοράς έχουν ποσοστό κινδύνου φτώχειας 30,6% [65]. Για τον εργαζόμενο με σταθερό μισθό, το κόστος της στέγης είναι σήμερα αυτό που χωρίζει την αξιοπρεπή διαβίωση από τη φτώχεια.

Οι δημόσιοι λειτουργοί πλήρωναν, το Ταμείο εισέπραττε. Επί δεκαετίες το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων στέγαζε τους εργαζομένους του Δημοσίου. Το 2016 εξυπηρετούσε περίπου 140.000 συμβάσεις με υπόλοιπο €3,5 δισ. και μέσο επιτόκιο 4,5% [1], όταν τα νέα τραπεζικά στεγαστικά κυμαινόμενου επιτοκίου είχαν 2,75% [20]. Οι δόσεις παρακρατούνταν απευθείας από τον μισθό και τη σύνταξη, και το εφάπαξ δεσμευόταν ως εξασφάλιση. Το 2025 το Ταμείο εισέπραξε ακόμη €61,5 εκατ. ακαθάριστους τόκους από τα παλαιά στεγαστικά δάνεια και τα δάνεια μικροεπισκευών [35]. Από το 2014 όμως δεν χορηγεί κανένα νέο δάνειο σε φυσικό πρόσωπο [2].

Τα κέρδη και τα αποθεματικά μεγάλωσαν. Τα ελεγμένα καθαρά κέρδη του Ταμείου ήταν €282,0 εκατ. το 2023 και €295,7 εκατ. το 2024 και άθροισαν €1,41 δισ. στις έξι χρήσεις για τις οποίες υπάρχουν δημοσιευμένες ελεγμένες καταστάσεις [4]. Το 70% των κερδών αποδίδεται κάθε χρόνο στο Δημόσιο [5], €197,4 εκατ. το 2024 και €207,0 εκατ. το 2025. Τα αποθεματικά έφθασαν τα €968,6 εκατ. στο τέλος του 2024 [4], ενώ το 2011 μεταφέρθηκαν στο Δημόσιο άλλα €250 εκατ. από μείωση αποθεματικού του Ταμείου [39]. Τα ποσά αυτά δείχνουν ότι ο οργανισμός έχει την οικονομική δυνατότητα να ξαναγίνει εργαλείο κοινωνικής πολιτικής.

Τα δάνεια δεν σταμάτησαν επειδή οι υπάλληλοι δεν πλήρωναν τις δόσεις τους. Η διακοπή χορήγησης νέων δανείων του 2014 αποφασίστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος προσαρμογής, ώστε το Ταμείο να μην ανταγωνίζεται τις τράπεζες (ενότητα 1). Δεν εντοπίστηκε κανένα τεκμήριο ότι στηρίχθηκε σε ζημιογόνο χαρτοφυλάκιο ή σε αφερεγγυότητα των δανειοληπτών. Το πρόγραμμα έληξε το 2018, ο περιορισμός όμως παραμένει. Δύο χρόνια πριν είχε καταργηθεί ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας, και με τη λήξη του «Σπίτι μου ΙΙ» τον Αύγουστο 2026 [3] δεν λειτουργεί σήμερα κανένα μόνιμο δημόσιο εργαλείο στεγαστικής πίστης.

Ήρθε η ώρα να επενδύσουμε στον δημόσιο λειτουργό. Ο ΠΑΝ.ΣΥΠ.Ο. προτείνει μόνιμο εθνικό πρόγραμμα στεγαστικής στήριξης για όλους τους εργαζομένους του Δημοσίου, ανεξάρτητα από κλάδο, φορέα ή υπουργείο, με τέσσερις άξονες (ενότητα 7).

1. Βοήθημα πρώτης εγκατάστασης. Ο νεοδιόριστος και όποιος/α μετακινείται για υπηρεσιακούς λόγους λαμβάνει ενίσχυση για τα πραγματικά έξοδα της εγκατάστασης στον νέο τόπο, δηλαδή εγγύηση και πρώτο μίσθωμα, μετακόμιση και βασικές δαπάνες, με απλή διαδικασία και ορισμένη προθεσμία καταβολής.

2. Άτοκο δάνειο πρώτης κατοικίας για υπηρεσία εκτός τόπου κατοικίας. Όποιος υπηρετεί μακριά από τον τόπο κατοικίας του και δεν έχει κατοικία στον τόπο υπηρεσίας αποκτά εκεί σπίτι με επιτόκιο 0%, με χρηματοδότηση έως 90% για τους νεοδιόριστους στις περιοχές προτεραιότητας και με δέσμευση παραμονής πέντε ετών (ενότητα 7.3).

3. Μόνιμη χαμηλότοκη στεγαστική πίστη. Κάθε δημόσιος υπάλληλος και συνταξιούχος που πληροί τα κοινά κριτήρια θα μπορεί να πάρει στεγαστικό δάνειο με σταθερό επιτόκιο έως 1% για όλη τη διάρκειά του. Το δάνειο θα καλύπτει την αγορά, την ανέγερση ή την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας, καθώς και αναγκαίες επισκευές και ενεργειακή αναβάθμιση της κατοικίας όπου μένει. Για τα χαμηλά εισοδήματα το επιτόκιο θα μπορεί να είναι ακόμη χαμηλότερο ή και μηδενικό.

4. Κατοικίες προσιτού ενοικίου. Δημόσια ακίνητα και ανενεργά κτίρια αξιοποιούνται για κατοικίες με ενοίκιο κάτω από την αγορά, κοντά σε σχολεία, νοσοκομεία και υπηρεσίες που δυσκολεύονται να στελεχωθούν, με χρηματοδότηση και από το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προσιτή κατοικία.

Οι δανειακοί όροι είναι κοινοί και κοινωνικά δίκαιοι. Η δόση δεν υπερβαίνει το 25% του καθαρού εισοδήματος και το συνολικό στεγαστικό κόστος το 30%. Η διάρκεια είναι τουλάχιστον 30 έτη, η χρηματοδότηση φθάνει έως το 80% και η πρόωρη αποπληρωμή γίνεται χωρίς ποινή προεξόφλησης. Προτείνονται νέα δάνεια τουλάχιστον €500 εκατ. τον χρόνο. Για τους υφιστάμενους δανειολήπτες προτείνονται αναλογική μείωση επιτοκίου, διεύρυνση της επιβράβευσης των συνεπών, κοινωνική αναδιάρθρωση της οφειλής στη συνταξιοδότηση και διαφανής κανόνας για τα τιτλοποιημένα δάνεια της Grifonas.

Οι πολιτικές πρέπει να ενισχύουν την περιφέρεια. Ο εκπαιδευτικός, ο γιατρός, ο νοσηλευτής και ο διοικητικός υπάλληλος που υπηρετούν σε νησί, σε ορεινή ή σε απομακρυσμένη περιοχή στηρίζονται σήμερα μόνο με την επιστροφή δύο ενοικίων, που καταβλήθηκε το 2026 για τα μισθώματα του 2024 σε 17.074 δικαιούχους, με μέσο ποσό περίπου €286 τον χρόνο [53]. Ένα άτοκο δάνειο €100.000 σε 30 έτη έχει δόση περίπου €278 τον μήνα, συχνά λιγότερο από το ενοίκιο, και αντί να χάνεται δημιουργεί περιουσία. Κάθε υπάλληλος που ριζώνει στον τόπο υπηρεσίας του είναι μια θέση που δεν μένει κενή και μια οικογένεια που κρατά ζωντανή την περιφέρεια.

Το κόστος είναι μικρό και το κεφάλαιο επιστρέφει. Το κεφάλαιο που δανείζεται δεν χάνεται, αποπληρώνεται και ξαναδανείζεται. Η δημόσια δαπάνη αφορά μόνο τη διαφορά επιτοκίου. Για πρόγραμμα €500 εκατ. τον χρόνο, αντιστοιχεί το πρώτο έτος σε περίπου 2–5% του μερίσματος που απέδωσε το Ταμείο στο Δημόσιο το 2025 και το πέμπτο έτος σε περίπου 11–22% (ενότητα 8). Μόνο οι τόκοι που εισπράττει ακόμη κάθε χρόνο το Ταμείο από τους παλαιούς στεγαστικούς δανειολήπτες είναι πολλαπλάσιοι του κόστους του πρώτου έτους.

Τόσα χρόνια οι δημόσιοι λειτουργοί στήριξαν το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων με τις δόσεις τους. Ήρθε η ώρα το Ταμείο να στηρίξει τη στέγασή τους. Η πρόταση είναι οικονομικά εφικτή και νομικά υλοποιήσιμη, και μπορεί να εφαρμοστεί είτε απευθείας από το Τ.Π&Δ είτε μέσω τραπεζών με δημόσια επιδότηση επιτοκίου (ενότητα 7.5).