Δ.ΥΠ.Α.: 50 εκατ. ευρώ χωρίς πλήρη ανοικτό ανταγωνισμό

2.701 μη ανταγωνιστικές συμβάσεις – 2.668 απευθείας αναθέσεις συνολικού ποσού 47.798.642 ευρώ

Η επεξεργασία των επίσημων στοιχείων του ΚΗΜΔΗΣ και του ΕΣΗΔΗΣ αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως άθροισμα μεμονωμένων εξαιρέσεων. Στην τετραετία 2022–2025 καταγράφονται 3.182 συμβάσεις της Δ.ΥΠ.Α. συνολικής συμβατικής αξίας 115,21 εκατ. ευρώ. Οι 2.701 από αυτές, ποσοστό 84,88%, εντάσσονται στις σαφώς μη ανταγωνιστικές διαδικασίες. Αν συνυπολογιστεί και η ειδική μη ανοικτή διαδικασία του άρθρου 128, το ποσοστό ανέρχεται στο 87,62%.

Το εύρημα είναι καθαρό: ο πλήρης ανοικτός ανταγωνισμός δεν αποτέλεσε τον συνήθη τρόπο σύναψης των συμβάσεων στη Δ.ΥΠ.Α.

Η εξαίρεση απέκτησε μόνιμα χαρακτηριστικά και κάλυψε σχεδόν εννέα στις δέκα καταχωρισμένες συμβάσεις.

3.182	Συμβάσεις την τετραετία	84,88%	Σαφώς μη ανταγωνιστικές
2.668	Απευθείας αναθέσεις	7 προς 1	Απευθείας έναντι ανοικτών

2.668 απευθείας αναθέσεις: η εξαίρεση που έγινε κανόνας

Οι απευθείας αναθέσεις (πλήθος/αξία) ήταν:

2022 – 551 / 6.496.481 ευρώ

2023 – 727 / 20.222.036 ευρώ

2024 – 751 / 13.893.502 ευρώ

2025 – 639 / 7.186.623 ευρώ

Σύνολο: 2.668 και 47.798.642 ευρώ.

Ως «σαφώς μη ανταγωνιστικές» κατατάσσονται όμως όχι μόνο οι απευθείας αναθέσεις (άρθρα 118/328) αλλά και οι διαπραγματεύσεις χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρα 32/269), οι αναθέσεις Covid-19 και οι διαδικασίες κάτω των ορίων εκτός ν. 4412/2016. Συνυπολογίζοντας τις ως άνω διαδικασίες:

2022 – 554 / 6.563.168 ευρώ, 2023 – 727 / 20.222.036 ευρώ, 2024 – 753 / 14.121.091 ευρώ, 2025 – 667 / 9.159.458 ευρώ

Σύνολο: 2.701 και 50.065.753 ευρώ.

Οι ανοικτές διαδικασίες ήταν μόλις 379, δηλαδή περίπου επτά απευθείας αναθέσεις για κάθε ανοικτή διαδικασία.

Η εικόνα αυτή δεν επιτρέπει να παρουσιάζονται οι απευθείας αναθέσεις ως σποραδική λύση για απρόβλεπτες ανάγκες. Όταν μία εξαιρετική διαδικασία χρησιμοποιείται χιλιάδες φορές, το κρίσιμο ερώτημα μετατοπίζεται από τη νομιμότητα της κάθε μεμονωμένης πράξης στον συνολικό σχεδιασμό των προμηθειών, στην κατάτμηση των αναγκών, στην επανάληψη των ίδιων αντικειμένων και στη συγκέντρωση αναθέσεων στους ίδιους οικονομικούς φορείς. Αυτά τα στοιχεία απαιτούν έλεγχο σε επίπεδο ΑΔΑΜ, αναδόχου, αντικειμένου, ποσού και ημερομηνίας.

2024: το 92,28% των συμβάσεων χωρίς πλήρη ανοικτό ανταγωνισμό

Το 2024 καταγράφηκαν 753 σαφώς μη ανταγωνιστικές συμβάσεις σε σύνολο 816. Το ποσοστό έφτασε το 92,28%. Οι 751 ήταν απευθείας αναθέσεις, ενώ οι ανοικτές διαδικασίες περιορίστηκαν σε 62. Δηλαδή, περισσότερες από εννέα στις δέκα συμβάσεις συνάφθηκαν χωρίς πλήρη ανοικτό ανταγωνισμό.

Η Διοίκηση οφείλει συνεπώς να εξηγήσει γιατί η ανοικτή διαδικασία, που εξασφαλίζει δημοσιότητα, σύγκριση προσφορών και δυνατότητα συμμετοχής περισσότερων επιχειρήσεων, χρησιμοποιήθηκε αριθμητικά ως εξαίρεση. Οι γενικές διαβεβαιώσεις περί τήρησης της νομιμότητας δεν απαντούν σε αυτή την αναλογία.

Ο τίτλος γράφει «διαγωνισμός» – τα στοιχεία δείχνουν περιορισμένο ανταγωνισμό

Τα στοιχεία των διαγωνισμών δείχνουν έντονη αύξηση μετά το 2020. Το 2025 δημοσιεύθηκαν 79 διαγωνισμοί, αξίας 29,03 εκατ. ευρώ, έναντι 25 διαγωνισμών και 7,21 εκατ. ευρώ το 2022. Η αύξηση της δημοσιότητας, όμως, δεν αρκεί για να αποδειχθεί πραγματικός ανταγωνισμός. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσες έγκυρες προσφορές υποβλήθηκαν σε κάθε διαγωνισμό, ποια ήταν η οικονομική απόσταση μεταξύ τους, πόσοι αποκλείστηκαν και με ποια αιτιολογία.

Έτος	Διενεργηθέντες	Φορείς με προσφορές	Προσεγγιστικός λόγος
2022	29	58	2,00
2023	57	75	1,32
2024	50	87	1,74
2025	76	98	1,29
2026 έως 22/07	44	53	1,20

Το πεδίο καταγράφει μοναδικούς οικονομικούς φορείς ανά έτος και όχι το συνολικό πλήθος προσφορών ανά διαγωνισμό. Ο λόγος δεν αποτελεί μέσο αριθμό προσφορών και δεν αρκεί μόνος του για την αξιολόγηση του ανταγωνισμού. Απαιτούνται, ανά διαγωνισμό και τμήμα, οι έγκυρες προσφορές, οι αποκλεισμοί και οι οικονομικές αποκλίσεις.

2023: 20,22 εκατ. ευρώ σε απευθείας αναθέσεις μέσα σε ένα έτος

Το 2023 η αξία των απευθείας αναθέσεων έφτασε τα 20,22 εκατ. ευρώ, αυξημένη κατά 211,28% σε σχέση με το 2022, και κάλυψε το 47,26% της συνολικής συμβατικής αξίας του έτους. Παράλληλα, οι δέκα μεγαλύτερες συμβάσεις συγκέντρωσαν το 55,19% της ετήσιας αξίας. Μία μόνο σύμβαση μελετών, με ΑΔΑΜ 23SYMV012404533 και αξία 10,8 εκατ. ευρώ, αντιστοιχούσε στο 25,24% ολόκληρης της συμβατικής αξίας του 2023.

Η τόσο μεγάλη συγκέντρωση, σε συνδυασμό με τη γενικευμένη χρήση μη ανταγωνιστικών διαδικασιών το ίδιο έτος, καθιστά κρίσιμο τον έλεγχο της προεκτίμησης της δαπάνης, της αιτιολόγησης του αντικειμένου, της δυνατότητας διαίρεσης σε λειτουργικά τμήματα και της διαδικασίας επιλογής των ιδιωτών που τελικά εκτέλεσαν το έργο. Η σύνδεση της συγκεκριμένης σύμβασης με ορισμένη διαδικασία ανάθεσης πρέπει να τεκμηριώνεται από την πρωτογενή καταχώριση και τον φάκελό της.

2025: οι κλειστές διαπραγματεύσεις αυξήθηκαν κατά 756%

Το 2025 οι ανταγωνιστικές διαδικασίες κάλυψαν μεγαλύτερο μέρος της αξίας, αλλά 667 συμβάσεις, δηλαδή το 78,01% του πλήθους, παρέμειναν σαφώς μη ανταγωνιστικές. Ταυτόχρονα, η διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση αυξήθηκε από μία σύμβαση αξίας 220.000 ευρώ το 2024 σε 27 συμβάσεις αξίας 1,883 εκατ. ευρώ το 2025. Η αξία αυξήθηκε κατά 756% μέσα σε ένα έτος.

Η συγκεκριμένη διαδικασία στερεί από την αγορά την προηγούμενη δημόσια πρόσκληση και επιτρέπεται μόνο υπό ειδικές προϋποθέσεις. Η μαζική επέκτασή της επιβάλλει έλεγχο ανά σύμβαση: ποια εξαιρετική περίσταση επικαλέστηκε η Δ.ΥΠ.Α., πότε προέκυψε, εάν μπορούσε να προβλεφθεί και ποιοι οικονομικοί φορείς προσκλήθηκαν.

93 τροποποιήσεις σε ένα έτος: ο έλεγχος δεν τελειώνει στην κατακύρωση

Οι τροποποιήσεις συμβάσεων αυξήθηκαν από 24 το 2022 σε 93 το 2025, δηλαδή κατά 287,5%. Οι επεκτάσεις έφτασαν τις 28 και οι ματαιώσεις τις 63 το 2025. Καμία τροποποίηση ή παράταση δεν είναι αυτομάτως παράνομη. Όταν όμως πολλαπλασιάζονται, πρέπει να ελέγχεται αν μεταβλήθηκαν ουσιώδεις όροι, τίμημα ή διάρκεια που θα μπορούσαν να είχαν επηρεάσει την αρχική συμμετοχή και την επιλογή αναδόχου.

Οι αριθμοί επιβάλλουν άμεσο και ανεξάρτητο έλεγχο

Τα στοιχεία δεν επιτρέπουν, χωρίς πρόσθετη έρευνα, να χαρακτηριστεί μια σύμβαση «στημένη» ούτε να αποδοθεί ποινική ευθύνη. Επιτρέπουν όμως ένα τεκμηριωμένο συμπέρασμα: η Δ.ΥΠ.Α. λειτούργησε επί σειρά ετών σε περιβάλλον όπου οι μη ανταγωνιστικές διαδικασίες κυριάρχησαν αριθμητικά, τα δημοσιευμένα συγκεντρωτικά στοιχεία δεν επιτρέπουν να μετρηθούν οι προσφορές ανά διαγωνισμό, η συμβατική αξία συγκεντρώθηκε κατά περιόδους σε ελάχιστες συμβάσεις και οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις αυξήθηκαν απότομα.

Αυτός ο συνδυασμός συγκροτεί ένα σύνολο μετρήσιμων ενδείξεων που δικαιολογεί ενισχυμένο έλεγχο. Η διαφθορά και η χειραγώγηση των διαγωνισμών δεν εντοπίζονται μόνο από μια παράνομη απόφαση. Μπορούν να συνδέονται με φωτογραφικές προδιαγραφές, τεχνητή κατάτμηση ομοειδών αναγκών, προσκλήσεις προς περιορισμένο κύκλο εταιρειών, αποκλεισμούς ανταγωνιστών, ασυνήθιστα χαμηλές εκπτώσεις ή ουσιώδεις τροποποιήσεις μετά την κατακύρωση. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν δείκτες ελέγχου και όχι αυτοτελή απόδειξη παρανομίας.

Πέντε μετρήσιμες ενδείξεις που δεν επιτρέπουν αδράνεια

• Η κανονικοποίηση της εξαίρεσης: 2.668 απευθείας αναθέσεις και αναλογία περίπου επτά απευθείας αναθέσεων για κάθε ανοικτή διαδικασία.

• Η ακραία αριθμητική εικόνα του 2024: 92,28% σαφώς μη ανταγωνιστικές συμβάσεις.

• Η απότομη αύξηση το 2025 των διαπραγματεύσεων χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, με 27 συμβάσεις και αύξηση αξίας 756%.

• Η απουσία αναλυτικών στοιχείων ανά διαγωνισμό για το πλήθος έγκυρων προσφορών, τους αποκλεισμούς και τις οικονομικές αποκλίσεις.

• Η εκρηκτική αύξηση τροποποιήσεων, παρατάσεων και ματαιώσεων, που απαιτεί σύγκριση των αρχικών όρων με το τελικό οικονομικό και φυσικό αντικείμενο.

Από τα ποσοστά στους αναδόχους και στις πραγματικές συναλλαγές

Ο ΠΑΝΣΥΠΟ δεν ζητά γενικές απαντήσεις ούτε έναν ακόμη συγκεντρωτικό πίνακα. Ζητά πλήρη δημοσιοποίηση και διασταύρωση των πρωτογενών στοιχείων για την περίοδο 2022–2025:

1. Κατάλογο όλων των απευθείας αναθέσεων και των διαπραγματεύσεων χωρίς δημοσίευση, με ΑΔΑΜ, ανάδοχο, τελικό δικαιούχο, αντικείμενο, ποσό, ημερομηνία και νομική αιτιολογία.

2. Ομαδοποίηση συμβάσεων ανά ανάδοχο, συνδεδεμένες επιχειρήσεις, κοινό αντικείμενο και χρονικό διάστημα, ώστε να ελεγχθούν επαναλήψεις και ενδεχόμενη κατάτμηση.

3. Πλήρη πρακτικά αξιολόγησης, αριθμό έγκυρων προσφορών, οικονομικές προσφορές, βαθμολογίες και αιτιολογίες αποκλεισμών για κάθε διαγωνισμό.

4. Αρχικό και τελικό τίμημα κάθε σύμβασης, όλες τις τροποποιήσεις, παρατάσεις και συμπληρωματικές εργασίες, μαζί με τις αποφάσεις που τις ενέκριναν.

5. Έλεγχο των 63 ματαιώσεων του 2025 και των διαδικασιών που επαναπροκηρύχθηκαν, ώστε να διαπιστωθεί αν άλλαξαν κρίσιμοι όροι ή ο κύκλος των συμμετεχόντων.

6. Δημοσιοποίηση των δηλώσεων πραγματικών δικαιούχων, των υπεργολάβων και των κοινών στελεχών ή μελετητών στις μεγαλύτερες συμβάσεις.

Η θέση του ΠΑΝΣΥΠΟ: πλήρης διαφάνεια, όχι γενικές διαβεβαιώσεις

Η δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να ζητά εμπιστοσύνη χωρίς διαφάνεια. Ούτε αρκεί μια διαδικασία να φέρει τον τίτλο «ανοικτή» όταν ο πραγματικός ανταγωνισμός παραμένει οριακός ή όταν το αντικείμενο αναδιαμορφώνεται μετά την κατακύρωση. Η Διοίκηση της Δ.ΥΠ.Α. οφείλει να απαντήσει με έγγραφα, πρακτικά, προσφορές και πλήρη στοιχεία αναδόχων.

Τα δεδομένα καταρρίπτουν την εικόνα μιας διοίκησης που χρησιμοποιεί τις μη ανταγωνιστικές διαδικασίες μόνο κατ’ εξαίρεση. Όταν σχεδόν εννέα στις δέκα συμβάσεις δεν περνούν από πλήρη ανοικτό ανταγωνισμό, ο ανεξάρτητος έλεγχος αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση απέναντι στους εργαζομένους και στους πολίτες που χρηματοδοτούν τη λειτουργία της Δ.ΥΠ.Α.

Πηγή: Επεξεργασία επίσημων καταχωρίσεων ΚΗΜΔΗΣ και ΕΣΗΔΗΣ από τα δύο συνοδευτικά αρχεία ανάλυσης. Οι αξίες είναι καταχωρισμένες συμβατικές αξίες και δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκη με ταμειακές πληρωμές του ίδιου έτους. Τα στοιχεία του 2026 καλύπτουν έως 22 Ιουλίου 2026. Απαιτείται έλεγχος των επιμέρους φακέλων.

3,69 εκατ. ευρώ επικοινωνιακής δαπάνης – το 98,80% των εγγραφών στο όριο της απευθείας ανάθεσης

Τα ετήσια επικοινωνιακά προγράμματα της Δ.ΥΠ.Α. για το 2024 και το 2025 ανέρχονται συνολικά σε 3.692.820,69 ευρώ. Στα επίσημα δεδομένα αποτυπώνονται σε 585 επιμέρους εγγραφές. Από αυτές, οι 578 —ποσοστό 98,80%— έχουν ποσό έως 37.200 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο όριο των 30.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ του άρθρου 118 του ν. 4412/2016, με παραδοχή συντελεστή ΦΠΑ 24%. Μόλις επτά εγγραφές υπερβαίνουν το όριο. Το αρχείο δεν περιλαμβάνει πεδίο που να αποδεικνύει τη διαδικασία ανάθεσης κάθε εγγραφής.

98,80%	Εγγραφές εντός ορίου	2,91 εκατ. €	Δαπάνη εντός ορίου
578	Εγγραφές έως 37.200 €	7	Εγγραφές πάνω από το όριο

585 εγγραφές για δύο προγράμματα: το ερώτημα της κατάτμησης είναι αναπόφευκτο

Κάθε έτος συνδέεται στα στοιχεία με ένα ενιαίο επικοινωνιακό πρόγραμμα: το 2024 με το #89/Ε/1733 και το 2025 με το #110/Ε/1303. Στις περιπτώσεις που εφαρμόζεται ο ν. 4412/2016, το άρθρο 6 επιβάλλει να λαμβάνεται υπόψη η συνολική εκτιμώμενη αξία όταν μία προβλέψιμη ανάγκη αναλύεται σε τμήματα ή επαναλαμβανόμενες συμβάσεις και απαγορεύει την κατάτμηση με σκοπό την αποφυγή του νόμου. Συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι 585 εγγραφές αφορούν πράγματι αυτοτελείς ανάγκες ή επιμέρους τμήματα ενιαίων, προγραμματισμένων αντικειμένων.

Τα ποσά καθιστούν ανεπαρκή κάθε γενική επίκληση της νομιμότητας. Όταν το 98,80% των εγγραφών βρίσκεται μέσα στο συγκεκριμένο χρηματικό όριο, η Διοίκηση οφείλει να τεκμηριώσει την αυτοτέλεια των αντικειμένων, τον χρόνο γένεσης κάθε ανάγκης και τη διαδικασία επιλογής κάθε αποδέκτη. Το ποσοστό αποτελεί σοβαρή ένδειξη προς έλεγχο, όχι από μόνο του απόδειξη απευθείας ανάθεσης ή παράνομης κατάτμησης.

Επαναλαμβανόμενοι αποδέκτες και 32 εγγραφές χωρίς επωνυμία επιχείρησης

• Το 2024 εμφανίζονται 91 διακριτοί αποδέκτες ή μέσα με τουλάχιστον δύο εγγραφές έως 37.200 ευρώ· σε 12 περιπτώσεις το σχετικό ετήσιο άθροισμα υπερβαίνει το όριο. Το 2025 οι αντίστοιχοι αριθμοί είναι 29 και 7. Ο αριθμός 91 προκύπτει από την επωνυμία επιχείρησης και, όπου αυτή απουσιάζει, από την επωνυμία του μέσου.

• Σε 32 εγγραφές, συνολικής αξίας 27.532,49 ευρώ, δεν συμπληρώνεται το πεδίο «Επωνυμία Επιχείρησης». Στις συγκεκριμένες εγγραφές αναγράφεται πάντως η επωνυμία του μέσου, επομένως δεν πρόκειται για δαπάνες χωρίς προσδιορισμένο αποδέκτη.

• Η γενική κατηγορία «Λοιπές δράσεις» απορροφά 2.790.088,97 ευρώ, δηλαδή το 75,56% του συνόλου. Πρόκειται για 126 εγγραφές στις οποίες αναγράφεται επιχείρηση αλλά δεν συμπληρώνεται το πεδίο «Επωνυμία Μέσου», ενώ η γενική ονομασία δεν εξηγεί το ειδικό αντικείμενο κάθε δαπάνης.

• Το 2025 οι δέκα μεγαλύτεροι αποδέκτες συγκεντρώνουν το 63,24% της δαπάνης. Ο μεγαλύτερος αποδέκτης λαμβάνει 483.990,98 ευρώ —ποσοστό 26,13%— μέσω τριών εγγραφών.

Η Δ.ΥΠ.Α. οφείλει να ανοίξει τώρα τους φακέλους

Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά για κάθε εγγραφή την απόφαση και τον ΑΔΑΜ, τη διαδικασία ανάθεσης, το ακριβές παραδοτέο, τον τελικό αποδέκτη και το αθροιστικό ετήσιο ποσό ανά οικονομικό φορέα. Ζητά επίσης ειδική αιτιολόγηση ότι οι ανάγκες ήταν λειτουργικά και χρονικά αυτοτελείς και δεν κατατμήθηκαν για να παραμείνουν κάτω από το όριο.

Δύο ενιαία ετήσια προγράμματα, 3,69 εκατ. ευρώ, 585 εγγραφές και το 98,80% μέσα στο χρηματικό όριο των 37.200 ευρώ: η εικόνα αυτή δεν αποδεικνύει αφ’ εαυτής παράνομη κατάτμηση, αποτελεί όμως ισχυρό, συγκεκριμένο και μετρήσιμο εύρημα που επιβάλλει άμεσο ανεξάρτητο έλεγχο.

Πηγές: Επίσημα δεδομένα e-Pasithea για τα επικοινωνιακά προγράμματα ΔΥΠΑ 2024–2025· άρθρα 6 και 118 ν. 4412/2016, κωδικοποιημένο κείμενο ΕΑΔΗΣΥ. Τα ποσοστά και τα αθροίσματα προκύπτουν από επεξεργασία 585 εγγραφών. Η ένταξη έως 37.200 ευρώ βασίζεται αποκλειστικά στο ποσό και σε παραδοχή ΦΠΑ 24%· δεν αποδεικνύει τη διαδικασία ανάθεσης.

50 εκατ. ευρώ εκτός ανοικτού ανταγωνισμού – και μια δημόσια υπηρεσία που πληρώνει για να διαφημίζεται

Η ανάλυση καταλήγει σε δύο διαπιστώσεις που πρέπει να διαβαστούν μαζί. Η πρώτη αφορά τον τρόπο: την τετραετία 2022–2025 καταγράφηκαν στη Δ.ΥΠ.Α. 2.701 σαφώς μη ανταγωνιστικές συμβάσεις συνολικής συμβατικής αξίας 50,07 εκατ. ευρώ, από τις οποίες οι 2.668 ήταν απευθείας αναθέσεις αξίας 47,80 εκατ. ευρώ. Η δεύτερη αφορά τον σκοπό: στα επικοινωνιακά προγράμματα 2024–2025 καταγράφηκαν 3,69 εκατ. ευρώ σε 585 εγγραφές, σχεδόν όλες μέσα στο χρηματικό όριο των 37.200 ευρώ.

Τι χρειάζεται να διαφημίζει μια δημόσια υπηρεσία απασχόλησης;

Η Δ.ΥΠ.Α. δεν λειτουργεί ως εμπορική επιχείρηση που χρειάζεται διαφήμιση για να δημιουργήσει πελατεία. Οι άνεργοι απευθύνονται σε αυτήν επειδή από την εγγραφή τους εξαρτώνται το επίδομα και η πρόσβαση στα προγράμματα. Οι εργοδότες απευθύνονται σε αυτήν για επιδοτήσεις και αναζήτηση προσωπικού. Η ανάγκη ενημέρωσης είναι υπαρκτή, δεν ταυτίζεται όμως με την ανάγκη εμπορικής προβολής.

Η ενημέρωση των πολιτών είναι υποχρέωση, όμως η Δ.ΥΠ.Α. έχει ήδη άμεση πρόσβαση σε όσους απευθύνεται: το μητρώο ανέργων, το μητρώο επιχειρήσεων-εργοδοτών και τα μητρώα των δικαιούχων των προγραμμάτων Εργατικής Εστίας και κατοικίας. Μπορεί να αξιοποιεί μηνύματα, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το gov.gr, τον ιστότοπό της, τα ΚΠΑ2 και τους εργασιακούς συμβούλους, χωρίς το κόστος πληρωμένης διαφήμισης και με στόχευση στους πραγματικούς δικαιούχους. Η υποχρέωση δημοσιότητας των προγραμμάτων του ΕΚΤ+ πρέπει να εκπληρώνεται, αλλά δεν απαλλάσσει τη Διοίκηση από την υποχρέωση να αποδεικνύει ότι κάθε πληρωμένη καταχώριση ήταν αναγκαία, αποτελεσματική και οικονομικότερη από τις διαθέσιμες εναλλακτικές.

Η σύγκριση με την Ισπανία: σχεδόν διπλάσια δαπάνη από ολόκληρο υπουργείο

Η Ισπανία δημοσιεύει κάθε χρόνο, με νόμο, τις θεσμικές καμπάνιες του κράτους με το προγραμματισμένο και το εκτελεσμένο ποσό. Σύμφωνα με τις επίσημες εκθέσεις, η ισπανική δημόσια υπηρεσία απασχόλησης (SEPE) προγραμμάτισε καμπάνιες για τη νέα Ισπανική Υπηρεσία Απασχόλησης, ύψους 2,23 εκατ. ευρώ το 2023 και 2,25 εκατ. ευρώ το 2025, αλλά δεν υλοποίησε καμία από τις δύο χρονιές. Το ισπανικό Υπουργείο Εργασίας —μαζί με την Επιθεώρηση Εργασίας και την υγεία και ασφάλεια στην εργασία— εκτέλεσε καμπάνιες 0,61 εκατ. ευρώ το 2023, 0,89 εκατ. το 2024 και 0,98 εκατ. το 2025.

Η σύγκριση είναι ενδεικτική και όχι πλήρως ομοειδής ως προς τα έτη, το πεδίο και τις κατηγορίες δαπάνης. Με βάση πάντως τις δημοσιευμένες ονομαστικές τιμές, η μέση ετήσια δαπάνη της Δ.ΥΠ.Α. για τη διετία ήταν περίπου 1,85 εκατ. ευρώ, έναντι 0,98 εκατ. ευρώ του ισπανικού Υπουργείου Εργασίας το 2025, σε χώρα με σχεδόν πενταπλάσιο πληθυσμό.

Τι ισχύει σε επτά ευρωπαϊκές χώρες

Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης στην Ευρώπη επικοινωνούν με τους δικαιούχους τους. Η διαφορά βρίσκεται στο ποιος εγκρίνει τη δαπάνη, πώς ανατίθεται και πόσο αυστηρά ελέγχεται.

Χώρα	Τι δαπανήθηκε – τι συνέβη	Κανόνες και έλεγχος
Ισπανία	SEPE: καμπάνιες 2,23 εκατ. € (2023) και 2,25 εκατ. € (2025) προγραμματίστηκαν αλλά δεν εκτελέστηκαν. Υπουργείο Εργασίας συνολικά: 0,61 / 0,89 / 0,98 εκατ. € (2023 / 2024 / 2025).	Ν. 29/2005: ετήσιο σχέδιο που εγκρίνει το Υπουργικό Συμβούλιο, ετήσια έκθεση στη Βουλή, κεντρική αγορά διαφημιστικού χώρου (συμφωνία-πλαίσιο 50/2023), κεντρική αξιολόγηση αποτελεσματικότητας. Απαγορεύονται οι καμπάνιες που προβάλλουν «επιτεύγματα διοίκησης».
Ιταλία	Οι εθνικές καμπάνιες για την απασχόληση —η πλατφόρμα θέσεων εργασίας SIISL (Δεκ. 2024), τα μέτρα ένταξης στην εργασία (2023)— μεταδόθηκαν από τη δημόσια τηλεόραση RAI, σε συνεργασία με την Προεδρία της Κυβέρνησης.	Ν. 150/2000: κάθε υπουργείο υποβάλλει ετήσιο πρόγραμμα επικοινωνίας, η Προεδρία της Κυβέρνησης εγκρίνει ενιαίο σχέδιο και αξιολογεί εκ των προτέρων κάθε διαφημιστικό έργο (στόχοι, κόστος, κοινό, μέσα). Η RAI μπορεί να μεταδίδει δωρεάν μηνύματα δημόσιου συμφέροντος. Δήλωση των δαπανών στη ρυθμιστική αρχή AGCOM.
Ηνωμένο Βασίλειο	Το υπουργείο Εργασίας και Συντάξεων (DWP) αύξησε τη διαφήμιση για το Universal Credit από £0,51 εκατ. (2016/17) σε £4,06 εκατ. (2018/19). Η Αρχή Διαφήμισης (ASA) έκρινε παραπλανητικές τις καταχωρίσεις του σε μορφή άρθρου (2019) και απαγόρευσε την επανάληψή τους. Το 2024-25 η κυβέρνηση περιέκοψε £85 εκατ. «περιττής» επικοινωνιακής δαπάνης.	Κάθε καμπάνια άνω των £100.000 τον χρόνο χρειάζεται προέγκριση από το Cabinet Office. Κανόνες ορθότητας: η δαπάνη πρέπει να «μπορεί να δικαιολογηθεί ως χρήση δημόσιου χρήματος». Κεντρική αγορά διαφημιστικού χώρου για όλη την κυβέρνηση.
Κύπρος	Η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης είναι τμήμα του Υπουργείου Εργασίας και προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες μέσω ψηφιακής πλατφόρμας και επαρχιακών γραφείων. Δεν εντοπίσαμε δικό της πρόγραμμα διαφήμισης.	Οι κυβερνητικές ενημερωτικές εκστρατείες διαχειρίζονται κεντρικά από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών. Η Ελεγκτική Υπηρεσία (2020) το επέκρινε για διαγωνισμούς υλικού εκστρατειών με συνοπτικές διαδικασίες και επιλεγμένους αναδόχους χωρίς γραπτή αιτιολόγηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2025) σημειώνει ότι λείπει νομικό πλαίσιο.
Γερμανία	Η ομοσπονδιακή υπηρεσία απασχόλησης (προϋπολογισμός 52,6 δισ. € το 2026) προκήρυξε το 2025 έναν ενιαίο διαγωνισμό 7,36 εκατ. € για τέσσερα χρόνια για τη δημιουργική της εταιρεία.	Η Ένωση Φορολογουμένων έβαλε στη «Μαύρη Βίβλο» της σπατάλης μια αφισοκαμπάνια 191.704 € των 12 γραφείων απασχόλησης του Βερολίνου (2024).
Γαλλία	Το λογότυπο του Pôle emploi κόστισε 500.000 € αντί για τις 135.000 που είχαν ανακοινωθεί (2009). Το λογότυπο του France Travail (2024) το σχεδίασαν δωρεάν 14 υπάλληλοι του φορέα.	Το 2009 το κόστος έγινε δημόσιο σκάνδαλο, το 2024 ο φορέας απέφυγε ρητά την αμοιβή εξωτερικής εταιρείας.
Σουηδία	Καμπάνια 7 εκατ. κορωνών (περίπου 0,65 εκατ. €) το 2019, τη χρονιά που η υπηρεσία ανακοίνωνε 4.500 απολύσεις και το κλείσιμο πάνω από τα μισά γραφεία της.	Την επέκριναν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι: δεν υπήρχε προσωπικό για να εξυπηρετήσει όσους θα ανταποκρίνονταν.

Το συμπέρασμα για τη Δ.ΥΠ.Α.: στις συγκεκριμένες πηγές που εξετάστηκαν εντοπίζονται συστήματα ετήσιου σχεδιασμού, κεντρικής έγκρισης, ενιαίων διαγωνισμών ή δημόσιου ελέγχου. Οι πρακτικές και τα δεδομένα δεν είναι απολύτως ομοειδή μεταξύ των χωρών, αποδεικνύουν όμως ότι η επικοινωνιακή δαπάνη μπορεί να υπόκειται σε αυστηρότερο προγραμματισμό, τεκμηρίωση και έλεγχο αποτελεσματικότητας.

Στις συγκεκριμένες πηγές που εξετάστηκαν δεν εντοπίστηκε αντίστοιχη καταγραφή 585 επιμέρους εγγραφών. Στο αρχείο της Δ.ΥΠ.Α., το 75,56% της δαπάνης εντάσσεται στη γενική κατηγορία «Λοιπές δράσεις», ενώ σε 126 εγγραφές αυτής της κατηγορίας δεν συμπληρώνεται η επωνυμία του μέσου, παρότι αναγράφεται επιχείρηση.

«Διαφάνεια» μόνο στα χαρτιά: δημοσίευση δεν σημαίνει αμεροληψία

Από τις 8 Αυγούστου 2025 εφαρμόζεται άμεσα, χωρίς να απαιτείται εθνικός νόμος, το άρθρο 25 του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (ΕΕ) 2024/1083. Η παράγραφος 1 απαιτεί η κρατική διαφήμιση να κατανέμεται με διαφανή, αντικειμενικά, αναλογικά και αμερόληπτα κριτήρια, δημοσιευμένα εκ των προτέρων, και μέσω ανοικτών, αναλογικών και αμερόληπτων διαδικασιών. Η παράγραφος 2 προβλέπει την ετήσια δημοσιοποίηση συγκεκριμένων πληροφοριών για τους παρόχους και τα ποσά.

Ο ν. 5253/2025 (άρθρο 31) και η εγκύκλιος της ΓΓΕΕ της 27.2.2026 εξειδικεύουν κυρίως τον μηχανισμό δημοσιοποίησης: οι φορείς αναρτούν το αντικείμενο, τη διαδικασία ανάθεσης και το προϋπολογιζόμενο ή καταβληθέν ποσό. Οι ουσιαστικές απαιτήσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 25 ισχύουν απευθείας. Από τις εξετασθείσες καταχωρίσεις, όμως, δεν προκύπτει πώς εφαρμόστηκαν στην πράξη τα προκαθορισμένα κριτήρια και οι ανοικτές, αναλογικές και αμερόληπτες διαδικασίες. Η απλή ανάρτηση ενός ποσού δεν αρκεί για να αποδείξει αμερόληπτη κατανομή.

Στη Δ.ΥΠ.Α. το 98,80% των εγγραφών βρίσκεται μέσα στο χρηματικό όριο των 37.200 ευρώ. Το διαθέσιμο αρχείο δεν επιτρέπει να εξακριβωθεί αν προηγήθηκε σύγκριση προσφορών ούτε ποια διαδικασία χρησιμοποιήθηκε σε κάθε περίπτωση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς εφαρμόστηκαν τα κριτήρια του άρθρου 25, γιατί 91 διακριτοί αποδέκτες ή μέσα εμφανίζουν το 2024 τουλάχιστον δύο εγγραφές, γιατί ο μεγαλύτερος αποδέκτης του 2025 συγκεντρώνει το 26,13% της δαπάνης και γιατί σε 126 εγγραφές «Λοιπών δράσεων» δεν αναγράφεται επωνυμία μέσου.

Η Διοίκηση μπορεί να επικαλεστεί ότι η αγορά τηλεοπτικού και ραδιοφωνικού χρόνου εξαιρείται από τους κανόνες των δημόσιων συμβάσεων (Οδηγία 2014/24/ΕΕ, άρθρο 10 στοιχ. β). Ακριβώς αυτό το κενό καλύπτει το άρθρο 25: ακόμη κι εκεί όπου δεν εφαρμόζεται ο ν. 4412/2016, απαιτούνται προκαθορισμένα κριτήρια και ανοικτή διαδικασία. Ούτε η έγκριση της ΓΓΕΕ για προγράμματα άνω των 30.000 ευρώ το καλύπτει: είναι διοικητικός έλεγχος, όχι ανταγωνιστική διαδικασία με δημοσιευμένα κριτήρια.

Τι ζητά ο ΠΑΝΣΥΠΟ: μηδενική διαφημιστική δαπάνη ως κανόνας

• Κάθε αναγκαίο μήνυμα δωρεάν από την ΕΡΤ και τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Ο μηχανισμός υπάρχει ήδη: με την ΚΥΑ 1686/2018 το Δημόσιο και τα ΝΠΔΔ —άρα και η Δ.ΥΠ.Α.— δικαιούνται δωρεάν μετάδοση μηνυμάτων κοινωνικού περιεχομένου από όλους τους τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, με έγκριση του ΕΣΡ σε τρεις εργάσιμες ημέρες. Αν το πεδίο της δεν καλύπτει ρητά την ενημέρωση για δικαιώματα και προγράμματα απασχόλησης, να συμπληρωθεί — όπως στην Ιταλία με τη δημόσια RAI.

• Καμία πληρωμή προς την ΕΡΤ. Σήμερα η Δ.ΥΠ.Α. πληρώνει ακόμη και τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, που ήδη χρηματοδοτείται από το ανταποδοτικό τέλος: δημόσιο χρήμα από τη μία δημόσια τσέπη στην άλλη.

• Ενημέρωση πρώτα από τα δικά της κανάλια: τα μητρώα ανέργων, εργοδοτών και δικαιούχων Εργατικής Εστίας και κατοικίας, χωρίς κόστος.

• Πληρωμένη δαπάνη μόνο κατ’ εξαίρεση, όταν τεκμηριωθεί ότι ένα μήνυμα δεν μπορεί να φτάσει αλλιώς: με ενιαίο ανοικτό διαγωνισμό, προκαθορισμένα κριτήρια (άρθρο 25 παρ. 1 Κανονισμού 2024/1083), μέτρηση αποτελέσματος και κανένα ευρώ για προβολή «επιτευγμάτων» της διοίκησης.

 

Η διαφάνεια δεν εξαντλείται σε μια απλή ανάρτηση της διαφημιστικής δαπάνης στο e-Pasithea. Μετριέται από το πόσα χρήματα εξοικονομεί το Δημόσιο και πόσο καλύτερα εξυπηρετείται ο πολίτης.

Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά να μην υπάρχει πληρωμένη διαφήμιση εκεί όπου η ενημέρωση μπορεί να γίνει δωρεάν, και ανεξάρτητο έλεγχο για όσα δόθηκαν μέχρι σήμερα.

Σήμερα παραμένει αναπάντητο ένα ερώτημα: αν η Δ.ΥΠ.Α. μπορεί να ενημερώσει δωρεάν κάθε δικαιούχο, ποιον ακριβώς ενημερώνουν τα 3,69 εκατ. ευρώ;

Πηγές: Ισπανία: Comisión de Publicidad y Comunicación Institucional, Plan 2025–2026 και Informes 2023–2025· Ley 29/2005. Ιταλία: ν. 150/2000· οδηγός καμπανιών RAI (2023)· Ministero del Lavoro. ΗΒ: στοιχεία DWP· ASA· κοινοβουλευτική ερώτηση 14946/2024· GOV.UK/GCS. Κύπρος: Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης· Ελεγκτική Υπηρεσία· Έκθεση Κράτους Δικαίου 2025. Γερμανία: BA-Haushalt 2026· Schwarzbuch 2024. Γαλλία: στοιχεία Pôle emploi και France Travail. Σουηδία: Arbetet και SVT 2019. ΕΕ/Ελλάδα: Κανονισμοί (ΕΕ) 2024/1083, άρθρο 25, και 2021/1060· Οδηγία 2014/24/ΕΕ, άρθρο 10· ν. 5253/2025, άρθρο 31· εγκύκλιος ΓΓΕΕ Ε/598/27.2.2026· ΚΥΑ 1686/2018 (Β΄ 2037). Οι διεθνείς συγκρίσεις είναι ενδεικτικές και όχι πλήρως ομοειδείς ως προς έτη, φορείς και κατηγορίες δαπάνης. Πληθυσμοί και μετατροπή κορωνών προσεγγιστικά.