|
«Κράτος σε αποτυχία: επιδόματα ανεργίας, κοινωνική περιθωριοποίηση και προτάσεις για άμεση αποκατάσταση» |
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ–τ.ΟΕΕ–τ.ΟΕΚ οφείλει να τοποθετηθεί δημόσια, με σαφήνεια και χωρίς καμία υπεκφυγή, απέναντι σε μια κεντρική πολιτική επιλογή της Διοίκησης της Δ.ΥΠ.Α και της Κυβέρνησης, η οποία απέτυχε παταγωδώς στην πράξη και μετέτρεψε το δικαίωμα στο επίδομα ανεργίας σε πηγή κοινωνικής ανασφάλειας και αποκλεισμού. Η εφαρμογή της καταβολής επιδομάτων ανεργίας και παροχών μέσω προπληρωμένων καρτών δεν αποτέλεσε απλώς ένα τεχνικό εγχείρημα με δυσκολίες, αλλά ανέδειξε μια βαθιά προβληματική αντίληψη για την κοινωνική προστασία, τον ρόλο της Δημόσιας Διοίκησης και την αξιοπρέπεια των ανέργων.
Χιλιάδες δικαιούχοι στερήθηκαν την έγκαιρη πρόσβαση στο μοναδικό τους εισόδημα, ακόμη και σε κρίσιμες περιόδους όπως αυτή των Χριστουγέννων. Δημιουργήθηκε ένα επικίνδυνο χάσμα ανάμεσα στη διοικητική έγκριση των επιδομάτων και στην πραγματική δυνατότητα είσπραξής τους. Η καταβολή των παροχών παραδόθηκε σε έναν κατακερματισμένο μηχανισμό τρίτων φορέων — τραπεζών, ταχυδρομικών υπηρεσιών και εταιρειών διανομής — χωρίς σαφές πλαίσιο ευθύνης και χωρίς ουσιαστικές ασφαλιστικές δικλείδες. Το αποτέλεσμα ήταν ένα διοικητικό αδιέξοδο που παρήγαγε καθυστερήσεις, έλλειψη συντονισμού, συστηματική μετακύλιση ευθυνών και, τελικά, βαθιά κοινωνική ανασφάλεια για τους δικαιούχους.
Την ίδια στιγμή, οι εργαζόμενοι της Δ.ΥΠ.Α βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, να διαχειρίζονται την αγανάκτηση και την απόγνωση των πολιτών, χωρίς να διαθέτουν τα αναγκαία θεσμικά εργαλεία και χωρίς να ευθύνονται για τις πολιτικές αποφάσεις που μας επιβλήθηκαν. Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Πέρα από τα λειτουργικά αδιέξοδα, η ίδια η φιλοσοφία της προπληρωμένης κάρτας για επιδόματα ανεργίας είναι βαθιά προβληματική. Η κάρτα δεν είναι ένα ουδέτερο τεχνικό μέσο. Στιγματίζει τους ανέργους, τους διαφοροποιεί από το σύνολο των πολιτών, ενισχύει την αίσθηση επιτήρησης και ελέγχου και οδηγεί σε κοινωνική περιθωριοποίηση. Η ανεργία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κατάσταση που απαιτεί ειδικά «εργαλεία συμμόρφωσης», αλλά ως κοινωνικός κίνδυνος που απαιτεί προστασία, εμπιστοσύνη και σεβασμό.
Οι επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη επιβεβαιώνουν ότι ο τρόπος καταβολής των κοινωνικών παροχών δεν μπορεί να παρεμποδίζει την άσκηση του ίδιου του δικαιώματος. Όταν η πρόσβαση στο επίδομα καθυστερεί ή καθίσταται αδύνατη, πλήττεται ο πυρήνας της αξιοπρεπούς διαβίωσης και ακυρώνεται στην πράξη ο κοινωνικός ρόλος του κράτους. Η Διοίκηση έχει υποχρέωση να προβλέπει εναλλακτικούς, αξιόπιστους και άμεσους μηχανισμούς πληρωμής, ιδιαίτερα όταν το βασικό σύστημα αποτυγχάνει.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ–τ.ΟΕΕ–τ.ΟΕΚ δηλώνει ξεκάθαρα και χωρίς αστερίσκους ότι τοποθετείται υπέρ της κατάργησης της προπληρωμένης κάρτας και υπέρ της απευθείας πίστωσης των επιδομάτων σε τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων. Η θέση αυτή δεν είναι ιδεολογική εμμονή, αλλά κοινωνική αναγκαιότητα. Η κοινωνική πολιτική οφείλει να ενισχύει την αυτονομία και την αξιοπρέπεια των πολιτών, όχι να τους κατηγοριοποιεί και να τους στιγματίζει.
Ταυτόχρονα, αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι η κριτική μας δεν είναι στείρα. Η πάγια θέση μας υπέρ της κατάργησης της κάρτας δεν μας εμποδίζει να καταθέτουμε άμεσες, ρεαλιστικές και ουσιαστικές λύσεις, ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοια φαινόμενα όσο το ισχύον πλαίσιο παραμένει σε εφαρμογή. Προτείνουμε ρυθμίσεις που διασφαλίζουν ότι καμία τεχνική αστοχία, καμία καθυστέρηση έκδοσης ή αποστολής κάρτας, καμία εμπλοκή τρίτων δεν θα μπορεί να στερεί από τον δικαιούχο το επίδομα που δικαιούται.
Στο πλαίσιο αυτό προτείνουμε:
-
Καταβολή των επιδομάτων κατ’ αρχήν μέσω ψηφιακής (virtual) κάρτας, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις στην καταβολή των επιδομάτων λόγω προβλημάτων έκδοσης και έγκαιρης διανομής των φυσικών προπληρωμένων καρτών από τρίτους φορείς.
-
Ρητή πρόβλεψη ότι η μη έκδοση, μη αποστολή ή μη ενεργοποίηση κάρτας δεν μπορεί να αναστέλλει ή να καθυστερεί την πληρωμή.
-
Θέσπιση εφεδρικού μηχανισμού άμεσης πίστωσης σε IBAN, όταν η κάρτα δεν είναι λειτουργική ή όταν ο δικαιούχος αδυνατεί να τη χρησιμοποιήσει.
-
Καθορισμό σαφών και δεσμευτικών προθεσμιών για όλες τις τεχνικές διαδικασίες, χωρίς καμία επίπτωση στην καταβολή των παροχών.
-
Κατοχύρωση της πλήρους ευθύνης της Δ.ΥΠ.Α. απέναντι στον δικαιούχο, ανεξαρτήτως εμπλοκής τρίτων φορέων.
Όμως καμία ρύθμιση δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ισχυρή Δημόσια Διοίκηση. Η χρόνια υποστελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών της ΔΥΠΑ, σε συνδυασμό με τη διαρκή αύξηση αρμοδιοτήτων και διαδικασιών, έχει φτάσει στα όριά της. Οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να καλύπτουν διαρκώς τα κενά ενός συστήματος που λειτουργεί με λιγότερο προσωπικό από αυτό που απαιτούν οι πραγματικές ανάγκες. Η ενίσχυση των υπηρεσιών με μόνιμο προσωπικό δεν είναι συντεχνιακό αίτημα. Είναι προϋπόθεση για την έγκαιρη καταβολή των επιδομάτων, για την εξυπηρέτηση των πολιτών και για την αξιοπιστία της κοινωνικής πολιτικής.
Η κοινωνική προστασία δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια ούτε επικοινωνιακό εργαλείο αλλά πολιτική επιλογή και θεσμική ευθύνη.
Κανένας άνεργος δεν πρέπει να ξαναβρεθεί χωρίς πρόσβαση στο εισόδημά του.
Κανένας εργαζόμενος της Δ.ΥΠ.Α δεν πρέπει να σηκώνει το βάρος αποτυχημένων πολιτικών σχεδιασμών.
Η Δ.ΥΠ.Α, ως ο κατεξοχήν αρμόδιος δημόσιος φορέας για την καταβολή των επιδομάτων ανεργίας, φέρει ακέραιη και πολυεπίπεδη ευθύνη για την κατάσταση που διαμορφώθηκε.
Φέρει πρωτίστως διοικητική και νομική ευθύνη, καθώς η υποχρέωσή της δεν εξαντλείται στην τυπική έγκριση μιας παροχής, αλλά περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι ο δικαιούχος μπορεί πράγματι και έγκαιρα να εισπράξει το επίδομα που δικαιούται.
Φέρει αστική ευθύνη, όταν από παραλείψεις, καθυστερήσεις ή ανεπαρκή σχεδιασμό προκαλείται πραγματική οικονομική ζημία και ηθική βλάβη σε ανέργους που στερούνται το μοναδικό τους εισόδημα και το δώρο Χριστουγέννων.
Φέρει, τέλος, βαριά κοινωνική ευθύνη, διότι η αποτυχία στην καταβολή επιδομάτων δεν είναι μια ουδέτερη διοικητική δυσλειτουργία, αλλά πλήττει άμεσα την αξιοπρέπεια, την επιβίωση και την κοινωνική συνοχή. Η ανάθεση κρίσιμων λειτουργιών σε τρίτους φορείς δεν αίρει ούτε περιορίζει αυτές τις ευθύνες. Αντιθέτως, καθιστά επιτακτική την ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών, θεσμικής αυτοκριτικής και ουσιαστικής αλλαγής πολιτικής, ώστε η Δ.ΥΠ.Α να επιτελεί τον κοινωνικό της ρόλο με αξιοπιστία και σεβασμό προς τους πολίτες.
Η Πολιτεία οφείλει εδώ και τώρα να αλλάξει κατεύθυνση, εγκαταλείποντας πολιτικές που απαξιώνουν την κοινωνική προστασία και αποτυγχάνουν στην πράξη, και να επαναθεμελιώσει τον ρόλο της με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εμπιστοσύνη στους δημόσιους θεσμούς και ουσιαστική κοινωνική ευαισθησία.
